Ga naar hoofdinhoud
De verwoestingen van de Chicxulub inslag (USA)

29 maart -12 april 2025

50,000 jaar oude Meteor or Barringer (=eigenaar) crater

Waarom deze excursie?

Een prachtige reis langs de, nog steeds zichtbare, gevolgen van de meteoriet inslag 66 miljoen jaar geleden die het uitsterven van de dinosauriërs in gang zette.

Helaas deze reis is vol. U kunt zich nog inschrijven maar wordt dan op de wachtlijst gezet.

Inleiding

De aanleiding van deze reis zijn een bezoek aan de getuigen van de catastrofale Chicxulub meteorietinslag in Mexico zoals die in het zuiden van de VS te vinden zijn. We beginnen dat doel van de reis in de Brazos river, tussen Houston en Dallas, waar restanten van de de Chicxulub tsunami’s voor het eerst ontdekt zijn: een hele series zandstenen met allerlei interessante zaken zoals materiaal dat weggeslingerd is uit de krater. We vervolgen de speurtocht in de Big Bend, waar de resten van de laatste dinosauriers, en het dier met de grootste vleugelspanwijdte ooit, de Quatzalcoatlus, in het veld in het rond liggen. Dat is dichterbij Chicxulub dan Brazos, maar net te ver weg van de kust om de restanten van de tsunami te zien. Maar er is wel een kandidaat-afzetting te zien die daar mogelijk mee verband houdt…Dan tegen het eind van de reis komen we in het Raton Bekken bij Trinidad in Colorado waar de hele geschiedenis van het einde van de dinosauriers inclusief de directe ejectalaag uit de Chicxulub krater laag voor laag te zien is, inclusief de resten van een van de grootste overstromingen die ooit in het verleden de VS getroffen heeft als gevolg van de klimaatomslag veroorzaakt door Chicxulub.

GEOLOGIE 

Noord Amerika is een continent dat (ruwweg) is samengesteld uit zes (zeven) delen (Fig 1):
1)  Een vlak gebied in het midden (de “great plains”), met een oud Pre-cambrisch schild er onder en (1a) een dik pakket sedimenten daar bovenop, geflankeerd door 2) de Appalachen in het oosten, en door 3) de Rocky Mountains in het centrum/westen. 4) Het gebied van de Sierra Nevada plus de gebieden ten westen daarvan bij de San Andreas breuk. 5) Het gebied er tussenin, het zgn Basin and Range gebied, en tenslotte de Gulf Coastal Plain 6)

Fig 1, Onderverdeling van de geologische “landschappen” van de USA 1. Het oude schild, 1a. De sedimentaire bedekking daarvan. 2. De Appalachen 3. De Rocky Mountains. 4. De Pacifische plaat 5. Het Basin and Range gebied. 6. De Gulf Coastal Plains

1) Het oude Pre-Cambrische zgn. schild bestaat grotendeels uit metamorfe gesteenten. Dat schild komt aan de oppervlakte tevoorschijn in het noorden, voornamelijk in Canada, ook omdat de schuivende Pleistocene gletsjers de erop liggende sedimenten er af hebben geërodeerd, en hier en daar ook aan de randen. Meer zuidelijk liggen er veelal Paleozoïsche sedimenten op.

1a) De stijgende Rocky Mountains aan de ene kant en de Appalachen aan de andere kant drukken het centrale deel van noord Amerika naar beneden en gedurende lange tijd ontstonden er allerlei ondiepe zeëen, o.a. de Western Interior Seaway (WIS), in het centrale deel. Vooral door de snel stijgende Rockies was het bekken in het westen vaak het diepste, maar door de snelle erosie van de Rockies vulde dat bekken ook snel weer op. Het centrale bekken werd zodoende een speelbal van de rijzende bergen en de erosie daarvan. Een belangrijke rol is ook weggelegd voor globale zeespiegel stijgingen en dalingen. Zo nu en dan was die centrale zee behoorlijk groot en diep (tijdens het midden Krijt) of weer ondieper en zelfs vrijwel helemaal teruggetrokken waardoor er, zoals nu, grote grazige vlakten (de “great plains”) ontstonden waar de dinosauriers (en nu de bizons) rondliepen. Maar dankzij het doorgaande stijgen van de Rockies bleef het centrale deel van Noord Amerika naar beneden zakken en werd dat steeds aangevuld met nieuwe stapels fluviatiele sedimenten, wel honderden meters dik. Het is dan ook niet verwonderlijk dat juist hier de botten en skeletten van de dinosauriers begraven en bewaard zijn gebleven, er is geen gebied op aarde dat zoveel van hun fossielen bevat.

2)  De Appalachen zijn in fasen gevormd. Allereerst door de Grenville orogenese, een kleine 1 miljard jaar geleden toen o.a. een subductie zone ontstond onder het oude Laurentia, en de Pan-Afrikaanse orogenese rond 600 miljoen jaar geleden door het samenkomen van allerlei continenten waardoor het supercontinent Rodinia ontstond. Rodinia dreef weer uit elkaar en er ontstond in het Cambrium een voorloper van de Atlantische oceaan, de Iapetus oceaan. Deze oceaan sloot later weer en er ontstond weer een subductie zone onder de Appalachen. Uiteindelijk, rond het Perm sloten de continenten Laurentia en Gondwana aan elkaar (de Caledonische orogenese) en ontstond de huidige vorm van de Appalachen bij de vorming van het volgende supercontinent, Pangea.

3) In het westen ontstonden[1] de Rocky Mountains door de doorgaande subductie van de Stille oceaan (Farallon plaat) onder het Amerikaanse continent dat leidde tot de Laramide orogene fase. Deze subductie was relatief erg snel en dat leidt tot een onderduikende plaat die niet steil in de aardmantel wegzakt, maar “blijft plakken” onder de Noord Amerikaanse plaat, omdat hij warmer (en dus lichter) is dan de mantel eronder. Hierdoor ontstaat een abnormaal dikke en warme korst. Vanaf ca 75 miljoen jaar geleden ging deze snelle subductie door tot het Eoceen (58 Ma) en door het dikker worden van de continentale korst werd, en wordt, nog steeds het hele gebied opgeheven, wat leidde tot hoge bergketens.

4) De Sierra Nevada is ontstaan tijdens een eerdere (Trias-Jura), langzame, subductie van de Farallon plaat. De subductie was toen even snel als die van de huidige subductie van de Farallon plaat, die een hele rij van actieve vulkanen in Oregon en Noord Californië actief houdt. Soortgelijke vulkanen bestonden toen ook in de Sierra Nevada. Onder deze vulkanen zitten enorme magma kamers, die uiteindelijk stollen als grote granietlichamen, Batholieten. Bovendien was er al eerder in de Jura een zogenaamde vulkanische boog op de Farallon plaat toegevoegd aan de latere Sierra Nevada. Die vulkanen zijn door de opheffing in het Krijt volledig af-geërodeerd, wel 10-15 km, en de erosieresten vullen nu de Great Valley van Sacramento. Ten westen van de San Andreas breuk ligt de Pacifische plaat, die eigenlijk niet bij Noord Amerika hoort.

5) Het Basin and Range gebied wordt gekenmerkt door een hele serie horsten en slenken, toen dat gebied werd uitgerekt sinds het Mioceen, 17 miljoen jaar geleden. Voor die tijd subduceerde de Farallon plate (die nu nog net zichtbaar is voor de kust van Oregon) over de hele lengte van de VS in oostelijke richting, en zorgde voor compressie (waardoor de Sierra Nevada ontstond). Toen die Farallon Plate, inclusief de mid-oceanische spreidings zone, (zie fig 3) onder California verdwenen was, bewoog de oceanische plaat (de Pacifische) juist naar het westen, (die zit immers aan de andere kant van de spreidingszone) waardoor er juist rek kwam in dat gebied, en al die opvallende horsten en slenken ontstonden. Doordat de continentale lithosfeer wellicht 100% werd uitgerekt, is de aardkorst er opvallend dun (30 km). Door de rek en verdunning ontwikkelde zich in de breukzones vaak vulkanisme. De beroemde San Andreas breuk ontstond ook als een gevolg van het verdwijnen van de Pacific-Farallon spreidingszone. Over de opheffing van het hele gebied (waardoor o.a. de Grand Canyon zich kon insnijden, en ook de Sierra Nevada omhoog kwam) in de laatste 15 miljoen jaar is nog geen sluitende verklaring, maar er wordt vanuit gegaan dat toegenomen opwarming (heat flow) leidde tot afname van de dichtheid van de korst, en leidde tot (isostatische) opheffing.

Fig 2, De subductie van de Farallon/Pacifische plaat onder het westen van de USA in de laatste 30 miljoen jaar. Wanneer de Farallon plaat onder de USA verdwijnt gaat dat met relatief hoge snelheid. Maar zodra de spreidingszone tussen de Farallon en de Pacifische plaat ook onder de subductie zone “geconsumeerd” wordt, gaat de subductie veel langzamer, hetgeen leidt tot rek in het Basin en Range gebied.

6) De Gulf Coastal plains

Dit gebied lag vroeger onder water, en is sinds het boven Krijt steeds verder opgeheven, en een beetje scheefgesteld naar het zuiden. Daardoor komen naar het noorden toe steeds oudere sedimenten tevoorschijn, die in rivierdalen zichtbaar zijn. Ook tijdens de Chicxulub inslag lag hier een ondiepe zee, waar de tsunamis van de inslag overal een pakket zandstenen met ejecta van de inslag zelf achterlaten (fig3)

Fig 3, De route van de Georeis USA 2025. De stippellijnen zijn de gebieden waar de restanten van de Chicxulub inslag te zien zijn. De zwarte stippellijn is het gebied waar de tsunamis te zien zijn (ster)

Georeis USA 2025

De Georeis voert ons door een deel van die gebieden, de Gulf coastal plain, de Rocky Mountains en een stukje Basin en Range.

De Chicxulub meteorietinslag op het schiereiland Yucatan heeft wereldwijd zijn sporen achtergelaten. In het zuiden van de USA zien we de restanten van vrij dichtbij de inslag. In de Brazos river zien we de restanten van tientallen meters hoge tsunamis, die van alles hebben meegesleurd, waaronder de resten van tektieten. In het core lab van het Ocean Drilling Project in College Station bestuderen we enkele boorkernen rond Noord Amerika die ook restanten van de inslag bevatten.

Vervolgens gaan we naar het Big Bend National park, waar we de Krijt Paleogeen grens in een continentale setting gaan bestuderen, vol dinosaurus resten. Wellicht vinden we de sporen van Chicxulub inslag die daar nog niet zijn gevonden! Vervolgens gaan we in de Rocky Mountains in, waar in de zgn intra-montane bekkens, zoals het Raton bekken, tussen de erosieresten van de Rocky Mountains dikke veenlagen (later steenkool) tot ontwikkeling komen, die een ideaal milieu vormen om de ejecta van Chicxulub tot in het kleinste detail perfect te bewaren.

 

[1] https://www.usgs.gov/geology-and-ecology-of-national-parks/geology-rocky-mountain-national-park#:~:text=Starting 75 million years ago,in the Never Summer Range.

DAGPROGRAMMA

Dag 1, Heenreis, Zaterdag, 29 maart.

  • Heenreis Amsterdam-Houston, huurauto’s ophalen.
  • Overnachten in College Station (1,5 uur, 140 km)

Dag 2, Brazos River, 30 maart.

  • Bezoek aan Brazos river, Cottonmouth Creek en Darting Minnows Creek in de ochtend. Hier zijn voor het eerst de tsunami-afzettingen beschreven die hebben geleid tot de ontdekking van de Chicxulub inslagkrater.
  • Overnachting in College Station
Darting Minnows tsunami afzettingen. Hier zijn twee vloedgolven zichtbaar

Dag 3, ODP College Station, 31 maart.

  • College Station, een bezoek en rondleiding aan de gigantische koelcel waar de boorkernen van de Ocean Drilling Programma bewaard zijn en daarvan enkele te zien zullen zijn, inclusief enkele boorkernen van heel dicht bij Chicxulub in de Golf van Mexico, waar naast tsunamis ook andere gevolgen van de inslag zijn aangeboord, waaronder gigantische landslides.
  • Middag doorreis richting Big Bend
  • Overnachten in Del Rio (5,5 uur, 500 km)

Dag 4, Roadside Geology richting Big Bend National Park, 1 april

  • Doorreis richting Big Bend National Park, waar we onderweg enkele (Cenomaan) ontsluitingen van de vroegere binnenzee in de VS, de Western Interior Seaway zullen bezoeken. Door de beroemde geoloog G.K. Gilbert is aan het eind van de 19e eeuw al voor het eerst aangetoond dat de fraaie gelaagdheid in deze Greenhorn formatie te danken is aan klimaat veranderingen als gevolg van de zgn. Milankovitch cycli, de veranderingen in de omloopbaan en aardas van de Aarde.
  • Lunch koffiestop in Langtry (waar Judge Roy Bean als zelfverklaard rechter menig schavuit al dan niet terecht heeft opgehangen, zie ref. Lucky Luke), via Marathon naar Terlingua. Enkele ontsluitingen onderweg, waaronder een versteend woud.
  • Overnachten in Terlingua (4 uur, 350 km)

Dag 5 & 6, Big Bend National Park, 2 + 3 april

  • Dagtochten naar een van de drie kloven van de Rio Grande, Greenhorn formatie. Een rondrit rond de vele vulkaanruines eindigend in een vulkaankrater in de Chisos mountains. Adembenemende uitzichten op het vulkaanlandschap. Er is veel wild te zien, vooral tegen de schemering. Wandelingen naar de Krijt Paleogeen grens in een terrestrische-continentale afzetting waarbij overbank (uiterwaarden) afzettingen worden doorsneden door riviergeulen. Op vele plaatsen kunnen dinosaurusresten worden gevonden, fraaie fossielen moeten aan het visitors centrum worden gemeld. We bekijken een heel vreemde geulopvulling die mogelijk verband houdt met de klimaatomslag als gevolg van de Chicxulub inslag omdat die vlak na de laatste dino-resten is ingesneden.
  • Overnachten beide nachten in Terlingua.

Dag 7, halve rustdag, doorreis richting El Paso, 4 april

  • (Halve) Rustdag, bezoeken museum van het visitors centre met oa een reconstructie van het grootste vliegende dier ooit, de Quetzalcoatlus, (vleugelspanwijdte 11-15m) die alleen in de Big Bend is gevonden
  • In de middag doorrijden richting El Paso
  • Overnachting in Van Horn (3 uur, 300 km)

Dag 8, reisdag naar Arizona, 5 april

  • Doorrijden naar El Paso (1.5 uur). Huurautos inleveren
  • Vliegen naar Phoenix, oppikken huurautos
  • Doorrijden naar en overnachten in Sedona (2 uur, 190 km)

Dag 9, Meteor Crater, 6 april

  • Van Sedona naar Meteor Crater, AZ (1,5 uur, 120 km)
  • Meteor Crater bezoeken. De Barringer-meteorietkrater is een gigantische krater in het midden van de droge zandsteen van de Arizona-woestijn. De rand met verpulverde rotsblokken, sommige zo groot als kleine huizen, stijgt 50 meter boven het niveau van de omringende vlakte. De krater zelf is bijna een mijl breed en 200 meter diep. Toen Europeanen de krater voor het eerst ontdekten, was de vlakte eromheen bedekt met brokken meteoriet-ijzer – meer dan 30 ton ervan, verspreid over een gebied van 8 tot 10 mijl in diameter.
  • Doorrijden naar Gallup, New Mexico optie: onderweg stoppen bij Petrified Forest.
  • Overnachten in Gallup, NM (2 uur, 240 km)

Dag 10, Shiprock San Juan bekken, 7 april

  • Van Gallup naar Shiprock, NM (1,5 uur, 150 km)
  • We reizen naar Shiprock, waar we de (hierbonder afgebeelde) restant van een vulkaan gaan bekijken op een reservaat van de beroemde Navajo indianen. Shiprock is een vulkaanplug en heeft een belangrijke religieuze betekenis voor de Navajo. Het is dus vanzelfsprekend dat we Shiprock met respect (en dus zeker geen geologenhamer) moeten behandelen.
  • Doorrijden naar Durango, CO (1,5 uur, 150 km), overnachten

 

Shiprock in Navajo land, New Mexico

Dag 11, Door de Rockies richting Dinosaur National Monument, 8 april

  • Van Durango, CO naar Gunnison (3 uur, 200 km)
  • Bezoek Black Canyon of the Gunnison. Black Canyon of the Gunnison is een stelsel van diepe kloven, gevormd over miljoenen jaren Gunnison River in zeer hard, metamorphisch gesteente dat zo’n 1,8 miljard jaar oud is. De steile, bijna zwarte wanden van de canyon bestaan voornamelijk uit gneis en schist. De meest bekende rotsformatie is de Painted Wall, een bijna 685 meter hoge klif waarin enorme pegmatieten voorkomen.
  • Doorrijden naar Grand Junction, CO (1,5 uur, 125 km)
  • Overnachten in Grand Junction

Dag 12, Dinosaur National Monument, 9 april

  • Van Grand Junction naar Dinosaur National Monument, UT (2,5 uur, 215 km)
  • Bezoek Dinosaur National Monument. Dinosaur National Monument is een geologisch juweel gelegen op de grens van Colorado en Utah. Dit nationale park is wereldberoemd vanwege de rijke fossielenafzettingen, met name van dinosauriërs (maar dan niet van de K-Pg grens). We kunnen duizenden botten van dichtbij bekijken in de Quarry Exhibit Hall. Naast de paleontologische schatten biedt het park ook indrukwekkende canyons, gevormd door de Green en Yampa Rivers.
  • Doorrijden naar Glenwood Springs, CO (2,5 uur, 225 km)

Dag 13, Door de Rockies richting Trinidad, 10 april

  • Van Glenwood Springs, CO naar Alamosa, CO
  • Optie: stoppen bij Great Sand Dunes National Park and Preserve. Dit nationale park staat bekend om zijn indrukwekkende zandduinen, die behoren tot de hoogste van Noord-Amerika. De duinen zijn ontstaan door zand dat door de wind is aangevoerd vanuit de omliggende bergen. Het contrast tussen de zandzee en de besneeuwde bergtoppen van de Sangre de Cristo Mountains creëert een prachtig landschap.
  • Overnachten in Alamosa (3,5 uur, 350 km)

Dag 14, Trinidad State Park, 11 april

  • Van Alamosa naar Trinidad State Park (2 uur, 180 km)
  • Het eerste bewijs van een inslag op het continent (niet in de oceaan), nl kwartskristalletjes met opvallende schokverschijnselen (die komen niet in de oceaanbodem voor) is hier gevonden in het Raton Bekken, in een 2cm dik zogenaamd ejecta laagje. Dat laagje bestaat uit twee delen: een onderste laag die o.a. kleine tektietjes van glas bevat, en een bovenste laagje waar de overmaat aan het element iridium voor het eerst in zulke afzettingen is waargenomen, en het overgrote deel van de geschokte kwartskristalletjes. Het is duidelijk dat een dergelijk fijnkorrelig laagje op land (en ook in de ondiepe zee) geen lang leven beschoren zou zijn. Behalve als de uitwerpselen(ejecta) neerkomen in stilstaand water, een meertje bijvoorbeeld, waar veenvorming plaats vindt. Dat veen is nu verhard tot bruinkool of steenkool (ligniet) en wekt dus geen verbazing dat het ejectalaagje ingepakt zit in een koollaag. Als nevenverschijnsel vinden we hier vrij direct op het steenkoollaagje in dit gebied de restanten van een gigantische overstroming (crevasse splay), in dit geval een meters dikke zandsteenlaag die over tientallen vierkante kilometers te vervolgen is in dit gebied. Vermoedelijk een gevolg van de langdurige klimaatomslag als gevolg van de inslag die tot monstrueuze hurricanes (“Hypercanes”) zou hebben geleid.
  • Overnachten in Trinidad
Trinidad state park. De Chicxulub ejecta laag zit vlak onder de dikke crevasse splay

Dag 15, Terugreis naar NL, Zaterdag 12 april

  • Van Trinidad naar luchthaven Denver (3 uur, 330 km)
  • Vlucht naar NL

OVERIGE INFORMATIE

Op zondag 16 maart zal er een introductiebijeenkomst zijn in Utrecht. De plaats van samenkomst wordt later bekendgemaakt. We maken kennis met elkaar, delen de excursiegids uit en we bespreken de reis met u reis technisch en geologisch.

Verder is van belang:

  • Zwaarte van de reis: gemiddelde wandelingen (in het algemeen < 1 uur per keer, maar over voornamelijk goed begaanbare paden, af en toe klimmen (niet verticaal). Stevig schoeisel, liefst hoog zodat enkel ondersteund is (‘bergschoen’) is altijd aan te raden.
  • Een geldig paspoort is benodigd (geldig voor de hele periode dat u in de VS bent) en vooraf moet een ESTA visa waiver aangevraagd worden (minimaal 72 uur voor vertrek).
  • Voor reizen naar de VS zijn geen vaccinaties benodigd.
  • Indien u een (geologen)hamer mee wil nemen, zal deze als ruimbagage mee moeten. Dit geldt ook de terugreis en voor legaal verkregen fossielen en/of gesteentemonsters.
  • Zorg zelf voor een reis- en annuleringsverzekering.
  • De deelnamesom is gedekt door het Garantiefonds GGTO, echter de vliegtickets die u zelf aanschaft vallen niet onder die dekking. U schaft de internationale tickets geheel op eigen risico aan.
  • Electra: je hebt een driepolige stekker nodig. De netspanning is 110 V. USB aansluitingen in accommodaties zijn er meestal wel.
  • Fooien: horeca personeel verdient weinig en is afhankelijk van fooien. 15-20% meer geven is gebruikelijk. Als er op de rekening staat “gratuity of service charge” dan is er al een fooienbedrag in rekening gebracht.
  • Telefoon: voor Nederland bel je 011-31 en dan het kengetal nummer zonder de 0. Maar je kunt ook bellen met je mobiele telefoon. Informeer wel bij je provider wat de tarieven zijn. Wifi in hotels is gratis.
Belangstelling?

Heeft u wel belangstelling maar schikt de datum niet, of wilt u bijvoorbeeld met een eigen groep, klik dan hier.

REISINFORMATIE

Datum: zaterdag 29 maart tot zaterdag 12 april 2025

Geologische reisleiding:
dr. Jan Smit (emeritus hoogleraar Aardwetenschappen VU- Amsterdam)
dr. Dirk-Jan Simons geoloog PhD University of Illinois in Chicago

Reissom: € 2.909,-* p.p.
(incl. 9,- garantiefonds GGTO)

Eén persoonskamertoeslag:
€ 600,- p.p.

 Inbegrepen:

  • binnenlandse vlucht van El Paso naar Phoenix
  • alle overige lokaal vervoer
  • alle overnachtingen o.b.v. 2 persoonskamers
  • alle toegangsgelden voor excursies en (nationale) parken
  • begeleidings- en organisatiekosten
  • excursiegids – PDF

 Niet inbegrepen:

  • internationale vluchten van Amsterdam naar Houston en terug vanuit Denver naar Amsterdam
    Let op: de internationale vlucht boekt u geheel op eigen risico en deze valt niet onder de dekking van het GGTO. Boek pas een vlucht als u van Georeizen hebt vernomen dat de reis ook daadwerkelijk doorgaat.
  • eten en drinken
  • persoonlijke uitgaven
  • reis-/annuleringsverzekering

Aantal deelnemers: minimaal 12 en maximaal 16

*prijswijzigingen voorbehouden

Back To Top